Hăm cổ ở trẻ sơ sinh là tình trạng da trong các nếp gấp ở cổ bị đỏ, ẩm, có mùi chua hoặc trợt nhẹ. Nguyên nhân chủ yếu là cổ bé còn ngắn, cằm áp sát ngực, nên sữa trào, nước dãi và mồ hôi dễ đọng lại trong nếp gấp. Hăm cổ phần lớn đỡ nhanh khi mẹ làm sạch nếp cổ sau mỗi cữ bú, lau khô kỹ và giữ bé mát. Mẹ chỉ cần lo lắng hơn khi da trợt loét, có mủ hoặc không đỡ sau vài ngày.
Tóm tắt nhanh
- Cổ bé sơ sinh ngắn, nhiều ngấn nên sữa, nước dãi, mồ hôi rất dễ đọng lại.
- Lau nếp cổ bằng nước ấm sau khi bú hoặc trớ sữa, rồi thấm khô kỹ.
- Mặc áo cổ rộng, không quấn khăn kín cổ khi trời nóng.
- Không dùng phấn rôm, không tự bôi kem có corticoid hay thuốc kháng sinh.
- Da trợt, có mủ, mùi hôi lạ hoặc bé sốt, bỏ bú: đưa bé đi khám.
Vì sao trẻ sơ sinh hay bị hăm cổ?
Trong vài tháng đầu, bé chưa giữ được cổ thẳng lâu, cằm thường gục sát ngực. Các ngấn cổ khép kín gần như cả ngày. Thêm vào đó:
- Sữa trào, trớ: sữa chảy xuống cằm, đọng vào nếp cổ, nếu không lau sẽ lên men, gây mùi chua và kích ứng.
- Nước dãi: nhiều bé chảy dãi nhiều, nhất là giai đoạn mọc răng.
- Mồ hôi: bé được ủ ấm, quấn khăn kín cổ, nằm phòng bí.
- Lau chưa khô sau tắm: nước đọng lại sâu trong ngấn cổ.
- Ma sát: cổ áo chật, khăn cứng, nhãn mác cọ vào da.
Biểu hiện thường thấy là vệt đỏ nằm đúng đáy ngấn cổ, da ẩm, bóng, đôi khi có mùi chua. Bé có thể khó chịu, quấy khi mẹ nâng cằm để lau.
Cách vệ sinh nếp cổ cho bé đúng cách
Mẹ thực hiện sau mỗi cữ bú có trớ sữa, khi bé ra nhiều mồ hôi và sau khi tắm:
- Rửa tay sạch, chuẩn bị khăn xô hoặc bông gòn và nước ấm.
- Cho bé nằm ngửa, một tay đỡ nhẹ sau gáy, ngả đầu bé ra sau một chút để mở ngấn cổ. Không bẻ hay kéo mạnh cổ bé.
- Nhúng khăn vào nước ấm, vắt ráo, thấm nhẹ dọc từng ngấn cổ, từ trước ra hai bên.
- Dùng khăn khô thấm lại cho thật khô, chú ý đáy ngấn.
- Để cổ bé thoáng một hai phút trước khi mặc áo.
Khi tắm, mẹ chỉ cần dùng một lượng nhỏ sữa tắm dịu nhẹ cho trẻ em và tráng sạch, không để bọt đọng lại trong nếp cổ.
Mẹo nhỏ: Đặt một chiếc khăn xô mỏng dưới cằm bé khi cho bú hoặc khi bé hay chảy dãi. Khăn ẩm thì thay ngay, nếp cổ sẽ khô hơn rất nhiều.
Giữ cơ thể bé thoáng mát để nếp cổ mau khô
- Giữ phòng thông thoáng, nhiệt độ dễ chịu, tránh ủ bé quá nhiều lớp.
- Chọn áo cotton mềm, cổ rộng, tốt nhất là áo cài vai hoặc cài lệch để không cọ vào cổ.
- Không quấn khăn kín cổ khi trời không lạnh.
- Cho bé nằm sấp có người lớn trông chừng (tummy time) khi bé thức: bé tập ngẩng đầu, ngấn cổ cũng được mở ra. Khi ngủ, luôn đặt bé nằm ngửa theo khuyến nghị an toàn giấc ngủ.
- Kiểm tra gáy và lưng bé: nếu ẩm mồ hôi, bé đang bị nóng.
Kem bảo vệ da và những điều cần lưu ý
Với hăm cổ nhẹ, giữ khô thoáng thường đã đủ. Khi da đỏ rát, mẹ có thể bôi một lớp thật mỏng kem bảo vệ da dành cho trẻ em sau khi đã lau khô. Chọn sản phẩm không hương liệu, không cồn, không chứa corticoid. Vùng cổ gần miệng, nên mẹ chọn loại có thành phần đơn giản và chỉ bôi lượng nhỏ để bé không nuốt phải.
Lưu ý: Không tự bôi kem chứa corticoid, thuốc kháng sinh hay thuốc chống nấm cho bé khi chưa có chỉ định của bác sĩ. Da cổ trẻ sơ sinh mỏng và gần mặt, dễ hấp thu và dễ bị tác dụng không mong muốn.
Mẹ có thể xem thêm tiêu chí chọn kem chống hăm cho bé để biết nên đọc thành phần nào trên nhãn.
Những việc nên tránh khi bé bị hăm cổ
| Việc nên tránh | Lý do |
|---|---|
| Rắc phấn rôm vào nếp cổ | Phấn gặp ẩm vón cục trong ngấn, bụi phấn gần mũi miệng bé dễ bị hít vào |
| Đắp lá giã, nước lá đặc | Nguy cơ nhiễm trùng, kích ứng, nhất là khi da đã trợt |
| Bôi dầu gió, tinh dầu, dầu tràm | Hoạt chất mạnh, gần mũi miệng, không phù hợp với trẻ sơ sinh |
| Chà mạnh hoặc dùng khăn thô | Làm trầy lớp da mỏng ở đáy ngấn cổ |
| Quấn khăn, mặc áo cổ chật | Gây bí, đọng mồ hôi |
| Để sữa trớ khô lại trên cổ | Sữa lên men, gây mùi và kích ứng da |
Nếu gia đình quen dùng mẹo dân gian, mẹ tham khảo bài mẹo dân gian trị hăm: cách nào an toàn, cách nào nên tránh. Hăm cổ hay đi kèm rôm sảy khi trời nóng, mẹ có thể đọc thêm cách chăm sóc rôm sảy ở trẻ sơ sinh.
Khi nào cần đưa bé đi khám
- Đã lau khô, giữ thoáng đúng cách mà sau 2–3 ngày không đỡ hoặc nặng hơn.
- Da trong ngấn cổ trợt, loét, rỉ dịch, chảy máu.
- Có mụn mủ, bọng nước, vảy vàng hoặc mùi hôi khó chịu dù đã vệ sinh.
- Mảng đỏ đậm, bờ rõ, có nhiều nốt đỏ nhỏ xung quanh (có thể nhiễm nấm).
- Vùng cổ sưng, nóng, sờ thấy cục, hoặc bé đau khi cử động cổ.
- Bé sốt, bỏ bú, lừ đừ, ngủ li bì hoặc quấy khóc bất thường.
- Bé có vảy vàng, dày ở da đầu, lông mày kèm hăm ở nếp gấp (cần bác sĩ phân biệt với các bệnh da khác).
Lưu ý: Trẻ dưới 3 tháng tuổi có sốt từ 38°C trở lên cần được đưa đi khám ngay.
Câu hỏi thường gặp
Hăm cổ ở trẻ sơ sinh có tự khỏi không?
Hăm nhẹ thường đỡ trong vài ngày khi mẹ lau sạch sữa, mồ hôi và giữ nếp cổ khô thoáng. Khi bé cứng cổ hơn, ngấn cổ mở ra nhiều, tình trạng này cũng ít gặp hơn.
Cổ bé có mùi chua có phải bị hăm không?
Mùi chua thường do sữa trớ đọng lại trong ngấn cổ. Mẹ lau bằng nước ấm, thấm khô. Nếu da đỏ, trợt hoặc mùi hôi không hết dù đã vệ sinh, mẹ nên cho bé đi khám.
Có nên bôi dầu dừa vào nếp cổ cho bé?
Không cần thiết với hăm cổ, vì dầu dễ giữ ẩm trong ngấn và gần miệng bé. Ưu tiên lau sạch và giữ khô; nếu cần thì dùng lớp mỏng kem bảo vệ da dành cho trẻ em.
Làm sao để bé bớt trớ sữa xuống cổ?
Mẹ cho bé bú đúng tư thế, vỗ ợ hơi sau bú, giữ bé ở tư thế hơi đứng một lúc trước khi đặt nằm. Lót khăn xô dưới cằm để thấm sữa trớ.
Hăm cổ là chuyện rất thường gặp ở những tháng đầu đời và thường chỉ cần chăm đúng là đỡ. Mẹ giữ thói quen lau và thấm khô ngấn cổ sau mỗi cữ bú, cho bé mặc thoáng, và nhớ đưa bé đi khám khi thấy dấu hiệu nặng. Mẹ có thể đọc thêm cách chăm sóc bé bị hăm nách vì nguyên tắc chăm các nếp gấp là giống nhau.
Lưu ý: Bài viết mang tính tham khảo, không thay thế tư vấn của bác sĩ. Mỗi bé có cơ địa khác nhau, khi da bé có dấu hiệu bất thường hoặc mẹ còn băn khoăn, hãy đưa bé đến cơ sở y tế để được thăm khám trực tiếp.
