So sánh 3 phương pháp ăn dặm phổ biến: nên chọn cách nào cho bé?

Không có phương pháp ăn dặm nào tốt nhất cho mọi bé. Khi so sánh phương pháp ăn dặm phổ biến hiện nay là truyền thống, kiểu Nhật và tự chỉ huy (BLW), mỗi cách mạnh ở một điểm: truyền thống dễ đảm bảo lượng ăn, kiểu Nhật giúp bé quen vị tự nhiên và tập nhai theo giai đoạn, BLW giúp bé tự chủ và khéo tay. Phương pháp phù hợp là cách giúp bé ăn đủ chất, an toàn và phù hợp với thời gian, điều kiện của gia đình.

Điểm chung của mọi phương pháp ăn dặm

Trước khi so sánh, mẹ cần nắm những nguyên tắc đúng với cả ba cách. Đây là nền móng theo khuyến nghị chung của WHO, Bộ Y tế và các hiệp hội nhi khoa:

• Bú mẹ hoàn toàn 6 tháng đầu, bắt đầu ăn dặm khi bé khoảng 6 tháng và có dấu hiệu sẵn sàng: ngồi vững khi có người đỡ, giữ đầu cổ tốt, hết phản xạ đẩy lưỡi, thích thú với thức ăn.
• Tiếp tục bú mẹ hoặc sữa công thức. Trong năm đầu, sữa vẫn là nguồn dinh dưỡng chính.
• Không muối, đường, nước mắm, hạt nêm cho bé dưới 1 tuổi. Không mật ong trước 12 tháng.
• Giới thiệu từng món mới, theo dõi 2 đến 3 ngày. Trứng, cá, tôm, đậu nành, các loại hạt là nhóm dễ gây dị ứng.
• Thực phẩm giàu sắt như thịt, cá, lòng đỏ trứng nên có mặt sớm.
• Bé luôn ngồi thẳng khi ăn, có người lớn bên cạnh.

Phương pháp ăn dặm truyền thống

Bé được ăn bột hoặc cháo nấu chung tinh bột, đạm, rau củ và dầu mỡ. Mẹ đút bằng thìa, độ thô tăng dần từ bột mịn đến cháo hạt rồi cơm nát.

Ưu điểm: nấu nhanh, nguyên liệu dễ tìm, dễ biết bé ăn bao nhiêu, dễ cho đủ năng lượng và đạm trong một bát.

Hạn chế: bé khó nhận ra vị riêng từng món. Nếu xay nhuyễn quá lâu, bé dễ chậm nhai, nôn ọe khi gặp thức ăn có hạt. Nhiều gia đình còn giữ thói quen nêm nếm hoặc ép ăn.

Mẹ xem hướng dẫn chi tiết trong bài cách cho bé ăn dặm kiểu truyền thống đúng cách.

Phương pháp ăn dặm kiểu Nhật

Mỗi món nấu riêng, bày ở bát nhỏ, nấu nhạt với nước dùng dashi hoặc nước rau củ. Độ thô đi theo 4 giai đoạn: tập nuốt, nghiền bằng lưỡi, nhai bằng lợi và tự ăn.

Ưu điểm: bé quen vị tự nhiên, tập nhai đúng nhịp, dễ phát hiện món gây dị ứng, bữa ăn có tương tác.

Hạn chế: tốn thời gian sơ chế, rây, chia món. Nếu mỗi bát quá ít, bé dễ thiếu năng lượng. Một số nguyên liệu như kombu, cá bào không phải lúc nào cũng có sẵn.

Tìm hiểu kỹ hơn trong bài ăn dặm kiểu Nhật là gì, có tốt không.

Phương pháp ăn dặm tự chỉ huy (BLW)

BLW là viết tắt của Baby Led Weaning. Bé bỏ qua giai đoạn đồ xay, tự cầm thức ăn mềm cắt thanh dài vừa nắm tay và tự đưa vào miệng. Bé quyết định ăn món nào, ăn bao nhiêu.

Ưu điểm: bé phát triển kỹ năng cầm nắm, phối hợp tay mắt, tự chủ trong bữa ăn, được ăn cùng gia đình từ sớm.

Hạn chế: bé ăn được ít lúc đầu, rơi vãi nhiều. Ba mẹ thường lo hóc nghẹn. Cần chọn thực phẩm có kết cấu đúng, mềm đến mức bóp nát được giữa hai ngón tay, và luôn giám sát sát. Bé sinh non, chậm phát triển vận động hoặc có vấn đề nuốt không nên áp dụng khi chưa hỏi bác sĩ.

Mẹ đọc thêm bài có nên cho bé ăn dặm tự chỉ huy (BLW) để biết cách chuẩn bị.

Bảng so sánh 3 phương pháp ăn dặm

Nên chọn phương pháp ăn dặm nào cho bé?

Mẹ có thể dựa vào tình huống cụ thể của gia đình:

• Mẹ đi làm, ông bà hoặc người giúp việc cho bé ăn: truyền thống hoặc kiểu Nhật đơn giản hóa thường dễ duy trì hơn. Người chăm sóc cần được hướng dẫn không nêm, không ép.
• Gia đình có tiền sử dị ứng: kiểu Nhật hoặc cách giới thiệu từng món riêng giúp theo dõi dễ. Nên hỏi bác sĩ trước khi cho bé thử nhóm dễ dị ứng.
• Bé ngồi vững, hay giành thìa, thích tự cầm: có thể thử BLW hoặc kết hợp cho bé tự cầm một phần.
• Bé tăng cân chậm: ưu tiên cách giúp kiểm soát lượng ăn, đảm bảo đủ năng lượng, đạm và chất béo. Nên khám dinh dưỡng.

Thực tế, nhiều gia đình kết hợp: buổi sáng cháo truyền thống để bé ăn đủ, buổi chiều vài món riêng kiểu Nhật hoặc vài que rau củ cho bé tự cầm. Bài kết hợp ăn dặm kiểu Nhật và truyền thống hướng dẫn cụ thể cách làm này. Ngoài ra còn có ăn dặm kiểu Tây với các món nghiền, súp, bánh mềm, mẹ có thể tham khảo thêm.

Dấu hiệu phương pháp đang phù hợp với bé và khi nào cần đi khám

Phương pháp đang hợp khi bé tăng cân đều theo biểu đồ, ăn vui vẻ, tiêu hóa ổn, ngày càng ăn được thức ăn thô hơn. Mẹ nên điều chỉnh hoặc đưa bé đi khám khi:

• Bé không tăng cân hoặc sụt cân, bỏ bú.
• Bé thường xuyên ho sặc, nôn ọe nhiều, khó nuốt.
• Bé nổi mẩn, sưng môi mặt, khó thở, nôn liên tục sau khi ăn: cần đi cấp cứu ngay.
• Bé tiêu chảy, phân có máu hoặc táo bón kéo dài.
• Đã hơn 9 đến 10 tháng mà bé vẫn chỉ ăn được đồ xay nhuyễn.

Câu hỏi thường gặp

Có thể đổi phương pháp ăn dặm giữa chừng không?

Được. Mẹ chuyển từ từ trong vài ngày để bé quen, ví dụ thay một bữa mỗi ngày trước khi đổi toàn bộ.

BLW có làm bé dễ bị hóc hơn không?

Nguy cơ phụ thuộc nhiều vào cách làm. Khi thức ăn đủ mềm, cắt đúng kích cỡ, bé ngồi thẳng và có người lớn giám sát, BLW có thể áp dụng an toàn. Ba mẹ nên học cách sơ cứu hóc dị vật ở trẻ.

Phương pháp nào giúp bé tăng cân tốt nhất?

Không phương pháp nào tự động giúp bé tăng cân tốt hơn. Điều quan trọng là bữa ăn đủ năng lượng, đủ đạm, có chất béo và bé được ăn đủ số bữa theo tuổi.

Bé dưới 6 tháng có áp dụng được các phương pháp này không?

Khuyến nghị chung là bắt đầu ăn dặm khi bé khoảng 6 tháng. Nếu có lý do cần cho ăn sớm hơn, mẹ hãy hỏi bác sĩ nhi khoa.

Truyền thống, kiểu Nhật hay BLW đều có thể giúp bé phát triển tốt nếu mẹ nắm vững nguyên tắc chung và quan sát con. Hãy chọn cách gia đình duy trì được lâu dài, và đừng ngại điều chỉnh khi thấy bé cần.