Muốn khắc phục biếng ăn ở trẻ, ba mẹ cần bắt đầu từ việc xác định bé biếng ăn thật hay chỉ đang ăn ít theo giai đoạn, sau đó điều chỉnh giờ ăn, món ăn và không khí bữa ăn thay vì ép con. Phần lớn trường hợp bé lười ăn cải thiện khi gia đình kiên nhẫn áp dụng các thói quen đúng. Bài viết tổng hợp 9 cách đã được nhiều chuyên gia nhi khoa khuyến nghị, những điều nên tránh và các dấu hiệu cho thấy bé cần được bác sĩ thăm khám.
Tóm tắt nhanh
- Nhiều bé từ 1 đến 5 tuổi ăn ít hơn ba mẹ mong muốn nhưng vẫn lớn đều; đây chưa chắc là biếng ăn bệnh lý.
- Thước đo quan trọng nhất là biểu đồ tăng trưởng, không phải lượng cơm bé ăn mỗi bữa.
- Giữ giờ ăn cố định, hạn chế ăn vặt và sữa sát bữa, tắt màn hình, bữa ăn khoảng 20 đến 30 phút.
- Không ép, không dọa, không thưởng bằng đồ ngọt; ba mẹ quyết định ăn gì, bé quyết định ăn bao nhiêu.
- Bé sụt cân, chững cân, mệt mỏi, nôn hay tiêu chảy kéo dài cần được đưa đi khám.
Biếng ăn ở trẻ là gì? Phân biệt với ăn ít sinh lý
Biếng ăn là tình trạng bé ăn ít hơn nhu cầu trong thời gian dài, kéo theo chậm tăng cân hoặc chậm lớn. Tuy nhiên, rất nhiều trường hợp ba mẹ lo lắng thực ra là “ăn ít sinh lý”: sau 1 tuổi, tốc độ tăng trưởng của bé chậm lại nên nhu cầu ăn cũng giảm, bé có thể ăn nhiều hôm nay và rất ít ngày mai.
| Dấu hiệu | Ăn ít theo giai đoạn (thường không đáng lo) | Biếng ăn cần quan tâm |
|---|---|---|
| Cân nặng, chiều cao | Tăng đều theo biểu đồ tăng trưởng | Chững lại, tụt kênh hoặc sụt cân |
| Thể trạng | Hoạt bát, chơi đùa, ngủ ngon | Mệt mỏi, xanh xao, hay ốm |
| Lượng ăn | Thất thường theo ngày, nhưng cả tuần vẫn ổn | Ít kéo dài nhiều tuần |
| Thái độ với bữa ăn | Có lúc từ chối, có lúc ăn ngon | Sợ hãi, khóc, nôn ọe khi đến giờ ăn |
| Đa dạng món | Kén vài món, vẫn ăn được các nhóm chính | Chỉ chấp nhận rất ít món, ngày càng thu hẹp |
Nếu bé thuộc cột bên trái, ba mẹ chủ yếu cần điều chỉnh thói quen ăn uống. Nếu bé có dấu hiệu ở cột bên phải, ba mẹ nên kết hợp các cách dưới đây với việc đưa bé đi khám.
Nguyên nhân thường gặp khiến trẻ biếng ăn
- Ăn vặt, uống sữa sát bữa: bé không còn cảm giác đói khi đến bữa chính.
- Bị ép ăn: bữa ăn căng thẳng khiến bé gắn giờ ăn với cảm giác sợ hãi.
- Thức ăn không hợp độ tuổi: quá nhuyễn khiến bé chán, quá thô khiến bé khó nhai; món lặp lại nhiều ngày.
- Xem màn hình khi ăn: bé ăn thụ động, không cảm nhận được no đói, bữa ăn kéo dài.
- Giai đoạn phát triển: mọc răng, tập đi, sợ món mới, muốn tự lập.
- Đang ốm hoặc vừa ốm dậy: sốt, viêm họng, tiêu chảy làm bé tạm thời ăn kém.
- Vấn đề sức khỏe khác: thiếu máu thiếu sắt, táo bón, trào ngược, dị ứng thực phẩm, khó khăn nhai nuốt. Các trường hợp này cần bác sĩ đánh giá.
9 cách khắc phục biếng ăn ở trẻ tại nhà
1. Giữ giờ ăn cố định
Bé cảm thấy an toàn với nếp sinh hoạt đều đặn. Ba mẹ sắp xếp 3 bữa chính và 1 đến 2 bữa phụ vào giờ tương đối cố định, các bữa cách nhau khoảng 2,5 đến 3 giờ. Giữa các bữa chỉ cho bé uống nước lọc để bé đói đúng lúc.
2. Giới hạn bữa ăn trong 20 đến 30 phút
Bữa ăn kéo dài cả tiếng làm bé mệt và ba mẹ căng thẳng. Hết khoảng 30 phút, ba mẹ nhẹ nhàng dọn đi dù bé ăn được bao nhiêu, không cho ăn bù bằng bánh kẹo hay sữa ngay sau đó. Bé sẽ ăn tốt hơn vào bữa kế tiếp.
3. Chia trách nhiệm: ba mẹ chọn món, bé chọn lượng
Đây là nguyên tắc được nhiều chuyên gia dinh dưỡng nhi khuyến nghị. Ba mẹ quyết định ăn gì, ăn lúc nào và ở đâu. Bé quyết định có ăn hay không và ăn bao nhiêu. Khi không bị ép, bé dần học cách lắng nghe cảm giác đói no của chính mình.
4. Múc khẩu phần nhỏ, cho thêm khi bé muốn
Một chén cơm đầy dễ làm bé nản. Ba mẹ múc ít, khi bé ăn hết thì khen và hỏi bé có muốn thêm không. Cảm giác “ăn hết phần của mình” giúp bé tự tin và hứng thú hơn.
5. Tắt màn hình, ăn cùng gia đình
Tivi, điện thoại khiến bé ăn mà không biết mình đang ăn gì. Ba mẹ cho bé ngồi ghế ăn hoặc ngồi cùng mâm, ăn cùng giờ với gia đình. Bé học theo người lớn rất nhanh: khi thấy ba mẹ ăn rau ngon lành, bé cũng dễ thử hơn. Một chiếc ghế vừa vặn, có tựa lưng giúp bé ngồi yên lâu hơn, ba mẹ tham khảo kinh nghiệm chọn ghế ăn dặm cho bé.
6. Thay đổi món, cách chế biến và cách bày
- Một loại thực phẩm có thể làm nhiều kiểu: cà rốt luộc, hấp, xào, trộn cháo, làm bánh.
- Bày món nhiều màu, cắt hình đơn giản, chia ngăn trên đĩa.
- Mỗi bữa có ít nhất một món bé đã quen và thích, bên cạnh món mới.
- Kết cấu thức ăn đúng độ tuổi; bé trên 1 tuổi nên được tập ăn thô dần, không mãi ăn cháo xay.
7. Mời món mới nhiều lần mà không ép
Bé từ chối một món ở lần đầu không có nghĩa là bé ghét món đó. Nhiều bé cần được thấy, chạm, ngửi món ăn nhiều lần, có khi hơn chục lần, mới chịu ăn. Ba mẹ cứ đặt một ít món mới lên đĩa, không bình luận, không ép nếm.
8. Cho bé tham gia và tự xúc
Bé thích tự làm. Ba mẹ cho bé cầm thìa, bốc thức ăn cắt miếng vừa tay, cùng nhặt rau, rửa quả, bày đĩa. Bữa ăn có thể bừa bộn hơn, nhưng bé hào hứng và chủ động hơn. Với bé đang ăn dặm, ba mẹ có thể tìm hiểu thêm phương pháp ăn dặm tự chỉ huy (BLW).
9. Vận động, ngủ đủ và chăm sóc khi bé ốm
Bé được chạy nhảy ngoài trời sẽ đói và ăn ngon hơn. Ngủ đủ giấc giúp bé không cáu kỉnh trong bữa ăn. Khi bé ốm, ba mẹ chia nhỏ bữa, ưu tiên món mềm, dễ nuốt, cho bú mẹ hoặc uống đủ nước; sau khi khỏi bệnh, bé thường ăn bù trở lại.
Mẹo nhỏ: Ba mẹ có thể ghi lại những gì bé ăn trong 1 tuần thay vì chỉ nhìn từng bữa. Nhiều ba mẹ bất ngờ khi thấy tổng lượng ăn của con trong tuần vẫn khá ổn.
Những điều không nên làm khi trẻ biếng ăn
- Ép ăn, bóp miệng, đút khi bé khóc: vừa nguy cơ sặc, vừa làm bé sợ bữa ăn hơn.
- Dọa nạt hoặc so sánh với bạn khác: gây áp lực, không giúp bé ăn ngon hơn.
- Thưởng bằng kẹo, bánh ngọt: khiến bé coi đồ ngọt là phần thưởng còn món chính là “nghĩa vụ”.
- Đuổi theo đút, vừa chơi vừa ăn: dễ hóc, bữa ăn kéo dài và bé không học được thói quen ngồi ăn.
- Cho uống thật nhiều sữa để bù: bé càng no, càng bỏ bữa chính và có nguy cơ thiếu sắt.
- Tự ý dùng thuốc, siro, men hay thực phẩm chức năng “kích thích ăn ngon”: chỉ dùng khi bác sĩ đã khám và chỉ định.
- Nêm đậm cho bé dễ ăn: bé dưới 1 tuổi không nêm muối, đường, nước mắm; bé lớn hơn vẫn nên ăn nhạt.
Khi nào cần đưa trẻ biếng ăn đi khám?
Ba mẹ nên đưa bé đến bác sĩ nhi khoa hoặc chuyên khoa dinh dưỡng nếu có một trong các dấu hiệu sau:
- Bé không tăng cân hoặc sụt cân trong 2 đến 3 tháng, chiều cao chững lại so với các lần đo trước.
- Da xanh, môi nhợt, mệt mỏi, kém chơi, hay ốm vặt.
- Nôn thường xuyên, tiêu chảy hoặc táo bón kéo dài, đau bụng, chướng bụng.
- Ho, sặc, nghẹn hoặc nôn ọe mỗi khi ăn; chỉ nuốt được thức ăn xay nhuyễn dù đã lớn.
- Nổi mẩn, sưng môi, ngứa sau khi ăn một số món.
- Bé chỉ chấp nhận rất ít món và danh sách ngày càng thu hẹp, hoặc hoảng sợ rõ rệt khi đến giờ ăn.
- Biếng ăn kèm sốt, quấy khóc kéo dài hoặc các dấu hiệu bất thường khác.
Lưu ý: Nếu bé lả đi, li bì, bỏ bú hoặc bỏ ăn hoàn toàn, có dấu hiệu mất nước (môi khô, khóc không có nước mắt, đi tiểu rất ít), ba mẹ cần đưa bé đến cơ sở y tế ngay.
Bác sĩ sẽ đánh giá theo biểu đồ tăng trưởng, khám tìm nguyên nhân và tư vấn chế độ ăn phù hợp. Ba mẹ có thể đọc thêm cách nhận biết trẻ suy dinh dưỡng, suy dinh dưỡng ở trẻ có nguy hiểm không và chế độ dinh dưỡng cho trẻ 1 đến 3 tuổi.
Câu hỏi thường gặp
Trẻ biếng ăn có nên cho uống siro ăn ngon không?
Ba mẹ không nên tự ý cho bé dùng siro, thuốc hay thực phẩm chức năng kích thích ăn ngon. Cần đưa bé đi khám để tìm nguyên nhân; chỉ dùng sản phẩm khi bác sĩ chỉ định.
Bé biếng ăn bao lâu thì cần đi khám?
Nếu bé ăn kém kèm chững cân hoặc sụt cân trong 2 đến 3 tháng, hoặc có dấu hiệu bất thường như mệt mỏi, nôn, tiêu chảy kéo dài, ba mẹ nên đưa bé đi khám sớm.
Có nên cho bé ăn vặt để bù lại bữa chính?
Không nên. Ăn vặt tùy ý khiến bé không đói vào bữa chính. Ba mẹ nên sắp xếp 1 đến 2 bữa phụ lành mạnh vào giờ cố định như trái cây, sữa chua.
Bé chỉ thích uống sữa, không ăn cơm phải làm sao?
Ba mẹ giảm dần lượng sữa trong ngày, không cho uống sữa sát giờ ăn, cho sữa sau bữa chính. Nếu bé chậm tăng cân, nên hỏi bác sĩ.
Biếng ăn do mọc răng kéo dài bao lâu?
Thường chỉ vài ngày. Ba mẹ cho bé ăn món mềm, mát, chia nhỏ bữa. Nếu bé ăn kém kéo dài hơn hoặc kèm sốt cao, nên đưa bé đi khám.
Lời kết
Khắc phục biếng ăn là hành trình cần kiên nhẫn. Khi bữa ăn trở thành khoảng thời gian vui vẻ, có giờ giấc rõ ràng, món ăn hợp tuổi và không có áp lực, phần lớn trẻ sẽ dần ăn tốt hơn. Ba mẹ hãy theo dõi biểu đồ tăng trưởng của con và đừng ngại hỏi bác sĩ khi thấy dấu hiệu bất thường.
Lưu ý: Bài viết mang tính tham khảo, không thay thế tư vấn của bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng. Nếu bé có bệnh lý, tiền sử dị ứng hoặc phát triển chưa như mong đợi, mẹ hãy hỏi ý kiến bác sĩ nhi khoa trước khi thay đổi chế độ ăn của con.
