7 quan niệm sai về ăn dặm truyền thống mẹ cần tránh

Ăn dặm truyền thống, tức cho bé ăn bột, cháo nấu chung nhiều thực phẩm và đút bằng thìa, vẫn là cách được nhiều gia đình Việt lựa chọn. Phương pháp này không sai, nhưng đi kèm nhiều quan niệm truyền miệng chưa đúng như ăn dặm càng sớm càng tốt, kiêng dầu mỡ, nêm cho đậm hay chỉ cho uống nước hầm xương. Bài viết điểm lại 7 sai lầm ăn dặm truyền thống phổ biến nhất và cách làm đúng để bé ăn ngon, đủ chất.

Ăn dặm truyền thống là gì?

Ăn dặm truyền thống là cách cho bé ăn bổ sung quen thuộc ở Việt Nam: bắt đầu bằng bột loãng hoặc cháo rây, sau đó là cháo đặc dần, nấu chung tinh bột với đạm, rau và chất béo trong một bát, mẹ dùng thìa đút cho bé. Ưu điểm của cách này là dễ kiểm soát lượng ăn, một bát có đủ nhóm chất, phù hợp với nếp nấu nướng của gia đình Việt.

Nếu mẹ mới bắt đầu, bài cách cho bé ăn dặm kiểu truyền thống đúng cách hướng dẫn chi tiết từng bước. Phần dưới đây tập trung vào những hiểu lầm thường gặp.

7 quan niệm sai về ăn dặm truyền thống

1. Cho bé ăn dặm càng sớm càng tốt

Nhiều bà, nhiều mẹ cho bé ăn bột từ 3 đến 4 tháng với mong muốn bé “cứng cáp, tăng cân nhanh”. Thực tế, khuyến nghị chung của Tổ chức Y tế Thế giới và Bộ Y tế là bú mẹ hoàn toàn trong 6 tháng đầu, bắt đầu ăn dặm khi bé khoảng 6 tháng. Hệ tiêu hóa của bé quá nhỏ chưa sẵn sàng, ăn sớm có thể khiến bé bú ít đi, rối loạn tiêu hóa.

Làm đúng: bắt đầu khi bé khoảng 6 tháng và có dấu hiệu sẵn sàng: giữ vững đầu cổ, ngồi được khi có hỗ trợ, thích thú khi thấy người lớn ăn, không còn đẩy lưỡi ra khi đưa thìa. Nếu bé sinh non hoặc có vấn đề sức khỏe, hỏi bác sĩ về thời điểm phù hợp.

2. Không cho bé ăn dầu mỡ vì sợ khó tiêu

Đây là sai lầm rất phổ biến. Chất béo cung cấp nhiều năng lượng trong lượng thức ăn nhỏ, giúp bé hấp thu các vitamin A, D, E, K và cần cho sự phát triển của não. Bát cháo không có dầu mỡ thường thiếu năng lượng, bé ăn nhiều mà vẫn chậm tăng cân.

Làm đúng: thêm một lượng nhỏ dầu ăn (dầu ăn dặm, dầu ô liu, dầu gấc, dầu cá) hoặc mỡ vào bát bột, cháo sau khi nấu xong. Mẹ có thể luân phiên các loại dầu, mỡ.

3. Cho bé uống nước cam, nước ép thay ăn trái cây

Nhiều người nghĩ nước cam giúp bé “mát, đủ vitamin C”. Nhưng nước ép mất phần lớn chất xơ, chứa nhiều đường tự nhiên, dễ làm bé no bụng, bỏ bữa và có thể gây đi ngoài lỏng. Nước cam đặc còn có tính chua, dễ kích ứng dạ dày và da quanh hậu môn ở một số bé.

Làm đúng: không khuyến khích cho bé dưới 1 tuổi uống nước ép. Thay vào đó, cho bé ăn trái cây nghiền hoặc cắt miếng mềm phù hợp độ tuổi như chuối, đu đủ, bơ, xoài chín.

4. Nêm muối, nước mắm cho bé “ăn có vị”

Người lớn thấy cháo nhạt nên thường nêm thêm cho “đậm đà”. Thận của bé dưới 1 tuổi còn non, không xử lý tốt lượng muối dư. Ngoài ra, bé quen ăn mặn từ sớm sẽ dễ duy trì khẩu vị mặn về sau.

Làm đúng: không thêm muối, đường, nước mắm, hạt nêm, bột ngọt vào món ăn của bé dưới 1 tuổi. Vị ngọt tự nhiên từ thịt, cá, rau củ là đủ. Sau 1 tuổi, nếu nêm thì chỉ rất nhạt.

5. Nước hầm xương là bổ nhất

Có gia đình chỉ cho bé ăn cháo nấu bằng nước hầm xương, nước luộc thịt, bỏ phần cái vì sợ bé khó tiêu. Nước hầm có vị ngọt nhưng lượng đạm, sắt, kẽm chủ yếu vẫn nằm ở phần thịt, cá. Bé chỉ ăn nước sẽ thiếu chất dù bát cháo trông “bổ”.

Làm đúng: xay hoặc băm nhuyễn phần thịt, cá, tôm, trứng rồi nấu cùng cháo. Nước hầm chỉ dùng để nấu cho thơm ngon.

6. Xay nhuyễn mọi thứ đến tận 1 tuổi, thậm chí lâu hơn

Vì sợ bé hóc, nhiều mẹ xay mịn cháo suốt thời gian dài. Khi bé quen đồ nhuyễn, đến lúc cho ăn đồ thô hơn bé dễ ọe, ngậm, từ chối ăn. Giai đoạn từ khoảng 6 đến 10 tháng là thời điểm quan trọng để bé tập nhai.

Làm đúng: tăng độ thô từ từ theo tuổi, tham khảo bảng ở phần dưới. Cắt nhỏ, nấu mềm và luôn cho bé ngồi thẳng khi ăn để giảm nguy cơ hóc.

7. Nấu một nồi cháo to, hâm đi hâm lại cả ngày

Để tiện, nhiều mẹ nấu nồi cháo lớn cho cả ngày, thậm chí cả hai ngày, mỗi bữa múc ra hâm lại. Cháo để ở nhiệt độ phòng lâu dễ bị vi khuẩn phát triển; hâm nhiều lần làm mất vitamin, rau bị nhừ, mất màu và mùi vị kém đi.

Làm đúng: nấu cháo trắng hoặc cháo nền một lần, chia hộp nhỏ cất tủ lạnh hoặc ngăn đá. Mỗi bữa lấy một phần, nấu cùng thịt cá, rau tươi. Cháo đã hâm không để lại cho bữa sau, phần bé ăn thừa nên bỏ.

Bảng tóm tắt: quan niệm và thực tế

Độ thô và số bữa theo độ tuổi

Số bữa và lượng ăn ở bảng chỉ để tham khảo; mỗi bé có nhu cầu khác nhau. Mẹ có thể tham khảo thực đơn ăn dặm truyền thống 30 ngày cho bé 6 tháng để bắt đầu.

Nguyên tắc an toàn khi ăn dặm truyền thống

• Đủ 4 nhóm chất trong bát: tinh bột, đạm, chất béo, vitamin và khoáng chất từ rau, trái cây.
• Giới thiệu từng thực phẩm mới một: cho ăn vài ngày liên tiếp trước khi thêm món khác để theo dõi dị ứng. Trứng, tôm, cua, cá biển cần thử lượng nhỏ trước.
• Không mật ong trước 12 tháng.
• Nấu chín kỹ thịt, cá, trứng; ếch, lươn phải chọn nguồn sạch, làm sạch và nấu thật chín.
• Phòng hóc: không cho bé ăn thực phẩm tròn, cứng như hạt nguyên, nho nguyên quả, thạch viên; nhặt sạch xương cá.
• Rau xanh: rửa sạch, nấu vừa chín, không nấu quá lâu. Xem thêm những sai lầm khi chế biến rau xanh cho bé.
• Vệ sinh: rửa tay, dụng cụ sạch, bảo quản thức ăn đúng cách.

Câu hỏi thường gặp

Ăn dặm truyền thống có tốt bằng kiểu Nhật hay kiểu Tây không?

Mỗi phương pháp có ưu, nhược điểm riêng. Ăn dặm truyền thống làm đúng vẫn đủ chất cho bé. Mẹ tham khảo so sánh 3 phương pháp ăn dặm để chọn cách phù hợp với gia đình.

Mỗi bát cháo nên cho bao nhiêu dầu ăn?

Thường chỉ cần một lượng nhỏ, khoảng một thìa cà phê cho mỗi bát cháo của bé. Mẹ có thể hỏi thêm cán bộ y tế hoặc bác sĩ dinh dưỡng về lượng phù hợp theo tuổi.

Bé 6 tháng có cần uống nước lọc không?

Khi bắt đầu ăn dặm, bé có thể uống vài ngụm nước đun sôi để nguội trong bữa ăn. Sữa vẫn là nguồn nước và dinh dưỡng chính.

Có nên nấu cháo bằng nồi áp suất cho nhanh?

Có thể dùng để nấu cháo nền. Rau và thịt nên cho vào sau, nấu vừa chín để giữ dinh dưỡng và hương vị.

Ăn dặm truyền thống vẫn là lựa chọn tốt nếu mẹ tránh được những quan niệm sai phổ biến. Bắt đầu đúng thời điểm, đủ chất béo, không nêm, tăng độ thô theo tuổi và nấu mới mỗi bữa là những điều đơn giản giúp bé ăn ngon và lớn khỏe.